PGS.TS Đỗ Phan Thuận kỳ vọng HUIT từng bước hình thành lộ trình phát triển tài năng rõ ràng: Sinh viên tiềm năng → Nhóm tài năng → Mentor → Phòng nghiên cứu → Bài toán thực tế → Nghiên cứu/Sản phẩm → Cuộc thi, công bố khoa học hoặc khởi nghiệp. Đây được xem là hướng đi nhằm phát hiện sớm, bồi dưỡng và phát huy năng lực của sinh viên trong bối cảnh AI đang thay đổi sâu sắc lĩnh vực công nghệ.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, khi AI ngày càng có thể hỗ trợ lập trình, phân tích dữ liệu và tự động hóa nhiều tác vụ kỹ thuật, năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực công nghệ không còn chỉ nằm ở khả năng viết mã. Theo PGS.TS Đỗ Phan Thuận, điều quan trọng hơn là tư duy thuật toán, nền tảng khoa học máy tính, khả năng xác định đúng vấn đề và năng lực làm chủ công nghệ.
PGS.TS Đỗ Phan Thuận, giảng viên cao cấp Khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Công Thương TP.HCM, Trưởng đoàn Olympic Tin học quốc tế của Việt Nam, cho biết qua nhiều năm tham gia tuyển chọn, đào tạo và dẫn dắt đội tuyển Việt Nam dự Olympic Tin học quốc tế (IOI), thế mạnh nổi bật của học sinh Việt Nam là năng lực tư duy thuật toán và khả năng thích ứng trong giải quyết vấn đề.
Đoàn IOI giành 1 vàng 2 bạc 1 bằng khen, giữ vững trogn top 10 thế giới
Theo ông, các bài toán ở cấp độ IOI có độ khó rất cao, đòi hỏi thí sinh phải nhanh chóng phân tích vấn đề, phát hiện cấu trúc ẩn, xây dựng mô hình, lựa chọn thuật toán phù hợp, chứng minh tính đúng đắn và tối ưu chương trình trong những giới hạn chặt chẽ về thời gian và tài nguyên tính toán.
“Học sinh Việt Nam có nền tảng toán học tốt, khả năng tư duy trừu tượng, sự bền bỉ khi giải quyết bài toán khó và tinh thần tự học rất cao. Đây là những yếu tố giúp các em có thể cạnh tranh với học sinh đến từ những quốc gia có nền khoa học và công nghệ phát triển mạnh”, PGS.TS Đỗ Phan Thuận nhận định.
Tuy nhiên, theo ông, huy chương không phải giá trị lớn nhất của các kỳ Olympic. Quan trọng hơn, đây là môi trường giúp phát hiện sớm những người trẻ có năng lực tư duy đặc biệt. Đây cũng chính là nguồn lực có giá trị đối với Việt Nam trong bối cảnh AI, khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, thiết kế hệ thống và nhiều lĩnh vực công nghệ lõi đang phát triển mạnh. “Olympic mới chỉ giúp chúng ta phát hiện tài năng. Nếu Olympic giúp tìm ra những bộ óc có khả năng giải quyết bài toán khó, thì giáo dục đại học phải giúp các em biến năng lực đó thành khả năng giải quyết những bài toán khó của thực tế”, ông nhấn mạnh.
Hình ảnh Thầy PGS.TS Đỗ Phan Thuận chia sẻ
Theo PGS.TS Đỗ Phan Thuận, khoảng cách từ một học sinh giỏi thuật toán đến một kỹ sư, nhà nghiên cứu AI hay chuyên gia công nghệ giỏi vẫn còn khá lớn. Trong các kỳ thi Olympic, bài toán thường đã được xác định tương đối rõ về dữ liệu đầu vào, yêu cầu đầu ra và các giới hạn cụ thể. Trong khi đó, ở môi trường thực tế, kỹ sư và nhà nghiên cứu nhiều khi phải bắt đầu từ việc xác định chính bài toán cần giải.
Họ phải đặt ra nhiều câu hỏi như: vấn đề thực sự là gì, dữ liệu có đáng tin cậy không, giải pháp có khả thi ở quy mô lớn không, chi phí tính toán ra sao, người dùng có thực sự cần sản phẩm đó không và quan trọng hơn, giải pháp có tạo ra giá trị thực tế hay không.
Do đó, bên cạnh năng lực thuật toán, người học cần được trang bị nền tảng khoa học máy tính, tư duy hệ thống, kỹ năng thực nghiệm, năng lực nghiên cứu, làm việc nhóm, giao tiếp và khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm.
Trong bối cảnh AI ngày càng có khả năng viết mã, PGS.TS Đỗ Phan Thuận cho rằng kiến thức nền tảng không giảm giá trị mà ngược lại càng trở nên quan trọng. Sinh viên CNTT vẫn cần học chắc toán học, cấu trúc dữ liệu và thuật toán, kiến trúc máy tính, hệ điều hành, cơ sở dữ liệu, mạng máy tính, xác suất – thống kê cùng các nguyên lý cốt lõi của khoa học máy tính.
Với AI, sinh viên cũng cần đi xa hơn việc sử dụng các mô hình có sẵn. Người học cần hiểu dữ liệu được hình thành như thế nào, mô hình học ra sao, vì sao mô hình có thể đưa ra kết quả sai, cách đánh giá độ tin cậy cũng như những vấn đề liên quan đến thiên lệch dữ liệu, bảo mật và giới hạn của các hệ thống AI.
Theo ông, sinh viên công nghệ trong tương lai cần hướng đến ba cấp độ: sử dụng được AI, hiểu được bản chất AI và tiến tới tạo ra, làm chủ công nghệ AI.
Từ góc nhìn phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, PGS.TS Đỗ Phan Thuận cho rằng HUIT cần có thêm các chính sách tuyển thẳng, học bổng và ưu đãi phù hợp nhằm thu hút học sinh giỏi, đặc biệt là học sinh từ các trường chuyên. Song song đó, Nhà trường cần xây dựng cơ chế phát hiện sinh viên có năng lực ngay từ năm nhất thông qua các sân chơi về lập trình, toán học, thuật toán và AI.
Từ những sinh viên tiềm năng, HUIT có thể hình thành các nhóm học thuật mạnh về thuật toán, AI, an toàn thông tin và công nghệ mới liên ngành với sự dẫn dắt của giảng viên, sinh viên khóa trên, cựu sinh viên và chuyên gia doanh nghiệp. Sinh viên nổi bật cũng cần được tiếp cận sớm với phòng nghiên cứu, dữ liệu thực tế, dự án doanh nghiệp, các cuộc thi học thuật và hoạt động nghiên cứu khoa học.
PGS.TS Đỗ Phan Thuận kỳ vọng HUIT từng bước hình thành một lộ trình phát triển tài năng rõ ràng: Sinh viên tiềm năng → Nhóm tài năng → Mentor → Phòng nghiên cứu → Bài toán thực tế → Nghiên cứu/Sản phẩm → Cuộc thi, công bố khoa học hoặc khởi nghiệp. PGS.TS Đỗ Phan Thuận khẳng định: “Một trường đại học lớn không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức, mà phải là nơi phát hiện tài năng, đặt họ vào những bài toán đủ khó và tạo điều kiện để tài năng đó trưởng thành”.
Trong kỷ nguyên AI, HUIT hướng đến đào tạo những người trẻ có nền tảng vững vàng để hiểu, làm chủ và tạo ra những công nghệ mới. Từ những tài năng được phát hiện hôm nay, HUIT kỳ vọng nuôi dưỡng nên những thế hệ kỹ sư, nhà nghiên cứu và chuyên gia công nghệ đủ bản lĩnh giải quyết những bài toán lớn và tạo ra giá trị cho xã hội.